بررسی های ادیانی

بررسی های ادیانی

تحلیل رویکردهای نبوت‌پژوهی در الهیات یهودی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار جامعة المصطفی العالمیة و عضو انجمن کلام حوزه، قم، ایران.
2 استاد و عضو هیئت علمی جامعه المصطفی و عضو پیوسته انجمن ادیان و مذاهب حوزه، قم، ایران
چکیده
رویکردشناسی نبوت‌پژوهی نه تنها در فهم دقیق دیدگاه‌ها بلکه در تحلیل و بررسی و ارزیابی آنها نیز نقش بسزایی دارد و عمده اختلاف دیدگاه‌ها در حوزه نبوت و وحی بدان باز می‌گردد. در الهیات یهودی در حوزه نبوت‌پژوهی، دست‌کم سه رویکرد «نقل‌گرایی»، «کلامی»، و «فلسفی» مطرح است که جستار حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با هدف شناخت رویکردهای الهیات یهودی، به بررسی آنها می‌پردازد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که در رویکرد الهیات کتاب مقدسی، نه تنها تلاشی‌ برای ارائه تبیین عقلانی از مباحث نبوت صورت نمی‌گیرد، بلکه استفاده از عقل، غیر لازم و حتی اشتباه شمرده می‌شود. رویکرد کلامی در یهودیت به‌ویژه یهودیت قرون میانه، متأثر از الهیات اسلامی است و جریان‌های کلامی مختلفی را در بر می‌گیرد. داوود مقمص (درگذشته حدود 900م) و سعدیا گائون (883-943م) از نمایندگان گرایش معتزلی‌اند. در رویکرد کلامی متأثر از اشاعره که یهودا هلوی (پیش از 1075-1141م) و اسحاق البلاغ (م قرن13م) از پیروان آن‌اند، بر تقدم وحی بر عقل تأکید می‌شود. گرایش کلامی قرائیم، همچون اصحاب رأی کوفه به سنت بی‌توجه‌اند. رویکرد فلسفی در یهودیت که بر بهره‌گیری از زبان، مبانی و ادبیات فلسفی در سلسله مباحث نبوت تأکید دارد، نیز گرایش‌های مختلفی دارد. برجسته‌ترین نماینده گرایش فلسفی ارسطویی موسی‌بن میمون (1135-1204م) است که با نگرش هستی‌شناختی، مهمترین مسائل نبوت را بررسی می‌کند. هر کدام از این رویکردها، از یک سلسله مؤلفه‌های روش‌شناختی و محتوایی در حوزه نبوت برخوردارند که در نوشتار پیش رو بررسی می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. کتاب مقدس (عهد عتیق و عهد جدید)، ترجمه فارسی انجمن کتاب مقدس، تهران: انتشارات ایلام، 1987 م.

    1. ابن‌میمون، موسی. (1972 م). دلالة الحائرین. تحقیق: یوسف اتاى. ‏قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة.
    2. آمدی، سیف‌الدین. (1423ق). أبکار الأفکار فی اصول‌ الدین. تحقیق: احمد محمدمهدی. قاهره: دارالکتب.
    3. الیاده، میرچا. (1379 ش). دین‌پژوهی. ترجمه: بهاء‌الدین خرمشاهی. چ 1. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    4. بطرس عبدالملک، جون الکسندر طمس؛ و ابراهیم مطر. (1995 م). قاموس الکتاب المقدس. قاهره: دارالثقافة.
    5. بغدادى، عبدالقاهر. (1408 ق). الفرق بین‌الفرق و بیان الفرقة الناجیة منهم. بیروت: دارالجیل.
    6. پیترز، اف. ئی. (1392 ش). یهودیت، مسیحیت و اسلام. ترجمه: حسین توفیقی. چ 2. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
    7. تفتازانی، سعدالدین. (1409 ق). شرح ‌المقاصد. مقدمه، تحقیق و تعلیق: عبدالرحمن عمیره‏. چ 1. قم: الشریف الرضی.
    8. جرجانی، میرسیدشریف. (1419 ق). شرح ‌المواقف. چ 1. بیروت: دارالکتب العلمیة.
    9. جلالی، سیدلطف‌الله. (1390 ش). «جریان‌های الاهیاتی یهودی متأثر از جریان‌های اسلامی در دوره میانه». فصلنامه معرفت ادیان. ش 7. ص 19 - 46.
    10. جلالی، سیدلطف‌الله. (1391 ش). «اثرپذیری الاهیات فلسفی یهودی از فلسفه و کلام اسلامی در دوره میانه». رساله دکتری رشته ادیان و عرفان. قم: مؤسسه امام خمینی.
    11. جیکوبز، لوئیس. (1387 ش). «الاهیات یهودى». ترجمه: بهروز حدادی. مجله هفت آسمان. پیاپی 38، ص 39 - 56.
    12. حفنی، عبدالمنعم. (1980 م). الموسوعة النقدیة للفلسفة الیهودیة. چ 1. قاهره: مکتبة مدبولی.
    13. حفنی،‌ عبدالمنعم. (بی‌تا). موسوعة‌ فلاسفة و متصوفة الیهودیة. بی‌جا: مکتبة مدبولی.
    14. حلی، حسن‌ بن یوسف. (1413 ق). کشف ‌المراد فى شرح تجرید الاعتقاد. تصحیح و تعلیق: حسن حسن‌زاده آملی. چ 4. قم: مؤسسة النشر الاسلامى.
    15. ذکری، یحیی. (2015 م). علم الکلام الیهودی (سعدیا جاءون نموذجاً). تقدیم مصطفی النشار. چ 2. ‌قاهره:‌ الدار المصریة اللبنانیة.
    16. رازی، فخرالدین. (1405 ق). المحصل در ضمن: تلخیص‌المحصل (نقد المحصل). چ 2. بیروت: دارالأضواء.
    17. سلیمانی اردستانی، عبدالرحیم. (1384 ش). یهودیت. چ 2. قم: کتاب طه.
    18. شرباک، دن کوهن. (1383 ش). فلسفه یهودی در قرون وسطا. ترجمه: علی‌رضا نقدعلی. چ 1. قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
    19. شلوموپینز و همکاران. (1378 ش). سه سنت فلسفی (گزارشی از فلسفه‌های هندی، چینی و یهودی). ترجمه: ابوالفضل محمودی. چ 1. قم: بوستان کتاب.
    20. شهرستانی، محمد بن‌ عبدالکریم. (1364 ش). الملل و النحل. چ 3. قم: نشر الشریف الرضی.
    21. صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (1383 ش). شرح اصول ‌الکافی. چ 2. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی وابسته به وزارت فرهنگ وارشاد عالی.
    22. ظاظا، حسن. (1995 م). الفکر الدینی الیهودی أطواره ومذاهبه. چ 2. دمشق: دارالقلم.
    23. عبدالجبار، ابوالحسن. (1422 ق). شرح الاصول الخمسة. تعلیق: احمد بن حسین ابوهاشم. چ 1. ‏بیروت: داراحیاء التراث العربی.
    24. عبدالجبار، ابوالحسن. (1965 م). المغنی فی أبواب التوحید و العدل. تحقیق: جورج قنواتى. قاهره: الدارالمصریة.
    25. علمی، قربان. (1389 ش). «تأثیر کلام معتزلی بر کلام قرائیمی». فصلنامه الهیات تطبیقی. س 1. ش 2.
    26. غزالی، ابوحامد. (1409 ق). الاقتصاد فی الاعتقاد. چ 1. بیروت: دارالکتب العلمیة.
    27. فارابى‏، ابونصر. (1995 م). آراء اهل المدینة الفاضلة. بیروت: مکتبة الهلال.
    28. فارابى، ابونصر. (1996 م). کتاب السیاسة المدنیة. چ 1. بیروت: مکتبة الهلال.
    29. فورلی، دیوید (ویراستار). (1393 ش). تاریخ فلسفه راتلج (ج3، فلسفه سده‌های میانه). ترجمه: حسن مرتضوی. چ 2. تهران: نشر چشمه.
    30. فیومی، سعدیا بن ‌یوسف. (1880 م). کتاب الأمانات والاعتقادات. چاپ‌شده بر اساس نسخه اصلی کتاب در کتابخانه دانشگاه کالیفورنیا در آمریکا.
    31. قرقسانی، ابویوسف یعقوب. (2019 م). الأنوار و المراقب. تحقیق: حسین عبدالبدیع حسین. مراجعة و دراسة: احمد محمود هویدی. چ 1. مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
    32. گندمی نصرآبادی، رضا. (1392 ش). «سعدیا گائون؛ نخستین فیلسوف یهودی». فصلنامه حکمت و فلسفه. دوره 9. پیاپی 33. ص 93 - 112.
    33. گندمی نصرآبادی، رضا. (1393 ش). «ارسطوستیزی در یهودیت تحت تأثیر غزالی با تأکید بر دیدگاه یهودا هلوی». فلسفه دین. س 11. ش 2. پیاپی 19. ص 267 - 288.
    34. لاهیجی، عبدالرزاق. (1383 ش). گوهر مراد. چ 1. تهران: نشر سایه.
    35. مسیری، عبدالوهاب. (1383 ش). دایرةالمعارف یهود، یهودیت و صهیونیسم. ترجمه: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های تاریخ خاورمیانه. چ 1. تهران: دبیرخانه کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتفاضه فلسطین.
    36. موسوی بجنوردی، کاظم. (1378 ش). دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
    37. نتنئیل، بیرف فیومی. (2014 م). بستان العقول. مترجم عبری به عربی: سهیر سیداحمد دوینی. چ 1. قاهره: المرکز القومی للترجمة.
    38. ولفسن، هری اوسترین. (1389 ش). فلسفه آبای کلیسا. ترجمه: علی شهبازی. چ 1. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
    39. ولفنسون، اسرائیل. (1936 م). موسی ‌بن‌ میمون (حیاته ومصنفاته). چ 1. بی‌جا: مطبعة لجنة التألیف والترجمة والنشر.